مصطفى النوراني الاردبيلي

417

دائرة المعارف بزرگ طب اسلامى ( فارسى )

مانند اسيدهاى كانى هيدروژن توليد مىكند . « 1 » شيخ گويد : سركه تركيبى از گوهر گرم و گوهر سرد است كه هر دو لطيفند و سردى در آن چيرگى دارد . سركه تا تندتر باشد گرمىاش بيشتر است و اگر تندى ندارد سرد و تر است بسيار خشكاننده است . ريزش مواد ناجور را به درون راه نمىدهد ، نرم كننده و تكه كننده است ، سركه از آماس جلوگيرى مىكند . فرجا باشد براى اعصاب خوب نيست ، علاج افتادن زبان كوچك است ، نوشيدن سركه گرم كرده در علاج سرفه مزمن بلند نفس و زالو بسيار مفيد است ، بر جاى نيش حشرات ريز مفيد مىآيد . « 2 » سركه به عربى : خل ، روى الخل . سريانى : خلا . سانسكريت : سيد هو ، شكتم و . . . مىباشد . لاتينى : acetum انگليسى : vinegar . از آب انگور و عصاره شكر درست مىكنند . در منطقه غرب ايران از خرما نيز سركه درست مىكنند . « 3 » سركه عنصل ، خل عنصل ، خل اسقيل سركه پياز دشتى را گويند . سركه اسم فارسى است و به عربى خل نامند و به سريانى خلا و آن را از آب انگور گيرند . سرد در دوم و گويند : در اول خشك در سوم ، سرد خشك در دوم ، بالجمله آنچه در آن تيزى طاهر بود مايل‌تر گرمى است ، زيرا كه ناريت در آن بيشتر است و لهذا قوت آن بطبخ منحل نمىشود در مجموع قاطع اخلاط غليظه ، هاضم ، مشهى ، قاطع صفرا ، قاتل كرم و اگر سركه را با عسل بر آثار خون مردگى بمالند آن را بر طرف كند و چون پشم پاره را با سركه تر كرده بر جراحات گذارند مانع ورم كردن شود و بخور آن بر خشت يا

--> ( 1 ) - فرهنگ فارسى ، دكتر معين ، ج 2 ، ص 1871 . ( 2 ) - قانون در طب ، ج 2 ، ص 347 ( 3 ) - لاثانى لغات الادويه ، ص 140